Τέλος Οκτωβρίου και τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τον Σεπτέμβριο έχουν πλέον αφομοιωθεί στη δημόσια συζήτηση. Ο πληθωρισμός ανέβηκε στο 5% και η προσοχή στράφηκε δικαίως στην ενέργεια. Στο ίδιο δελτίο, όμως, υπάρχει μια απόκλιση που κάθε νοικοκυριό έχει ήδη νιώσει στην τσέπη του.
Τα τρόφιμα στο ράφι ακρίβυναν μόλις 0,6% σε έναν χρόνο, ενώ τα εστιατόρια και τα ταχυφαγεία ακρίβυναν 5,7%. Το ίδιο φαγητό, όταν περάσει από τον πάγκο στο τραπέζι, ανεβαίνει σχεδόν δέκα φορές πιο γρήγορα. Ο πιο εύγλωττος τρόπος να μετρήσει κανείς αυτή την απόσταση είναι ένα προϊόν που όλοι γνωρίζουμε: το τυλιχτό με γύρο.
Από τα 2 στα 4,50 ευρώ!
Το 2019 ένα τυλιχτό κόστιζε 2 ευρώ. Σήμερα η μέση τιμή του φτάνει τα 4,50 ευρώ. Αν είχε ακολουθήσει απλώς τον πληθωρισμό, θα κόστιζε περίπου 2,50 ευρώ. Η διαφορά δεν εξηγείται από τη γενική άνοδο των τιμών. Είναι η πραγματική ανατίμηση ενός φαγητού που για δεκαετίες λειτουργούσε ως το οικονομικό καταφύγιο του φοιτητή, του εργαζόμενου και της οικογένειας την Παρασκευή το βράδυ.
Ένας ελληνικός Big Mac Index
Την ίδια εικόνα επιβεβαιώνει ο Souvlaki Index, που λειτουργεί όπως ο γνωστός δείκτης του Economist. Ένα απλό και τυποποιημένο προϊόν γίνεται καθρέφτης της οικονομίας που το περιβάλλει. Ο δείκτης καταγράφει τις τιμές σε χιλιάδες καταστήματα σε όλη τη χώρα και η εικόνα που δίνει δεν είναι ενιαία.
Στη Δυτική Ελλάδα το τυλιχτό κοστίζει κάτω από 4 ευρώ, ενώ στην Κρήτη φτάνει τα 5 ευρώ. Η απόσταση αυτή δείχνει ότι η τιμή του σουβλακιού δεν καθορίζεται από το κρέας, που κοστίζει περίπου το ίδιο σε όλη την επικράτεια. Καθορίζεται από την τουριστική ζήτηση, το ενοίκιο και τα έξοδα μεταφοράς.
Αν η ακρίβεια του τυλιχτού ξεκινούσε από την πρώτη ύλη, θα τη βλέπαμε πρώτα στο ράφι. Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν το αντίθετο. Το χοιρινό ακρίβυνε 4,4% σε έναν χρόνο, ενώ τα πουλερικά, το ψωμί και τα λαχανικά κινήθηκαν ακόμη πιο ήπια.
Στην Αττική, την ίδια περίοδο, το τυλιχτό ανέβηκε από τα 3,50 ευρώ της άνοιξης στα 4,10 ευρώ. Η πρώτη ύλη ακριβαίνει με αργό βήμα, το πιάτο τρέχει. Η διαφορά βρίσκεται σε όσα περιβάλλουν το κρέας. Το ρεύμα και το φυσικό αέριο που κινούν την ψησταριά, τη φριτέζα και τα ψυγεία ακρίβυναν αισθητά μέσα στη χρονιά.
Η αύξηση του κατώτατου μισθού από τον Απρίλιο ενισχύει δικαιολογημένα το εισόδημα των εργαζομένων, αλλά αυτή… περνά σε κάθε μερίδα. Ο κλάδος αναφέρει επίσης ότι το κόστος μεταφοράς των συσκευασιών, που εισάγονται κυρίως από τη Βουλγαρία και την Ασία, σχεδόν τριπλασιάστηκε μετά την κρίση στη Μέση Ανατολή ενώ υπάρχει και ο φόρος.
Το φαγητό στην εστίαση φορολογείται με 13%, όμως το αναψυκτικό που το συνοδεύει στο τραπέζι φορολογείται με 24%.
Ο παραγωγός στην άκρη του τυλιχτού
Για τον κτηνοτρόφο και τον αγρότη, η εξέλιξη αυτή έχει δύο όψεις. Η πρώτη είναι ότι το μερίδιο της πρώτης ύλης στην τελική τιμή μικραίνει. Το επιπλέον ευρώ που πληρώνει ο καταναλωτής δεν φτάνει στη στάνη, ούτε στο χωράφι.
Η δεύτερη όψη είναι πιο ανησυχητική. Τα ρεπορτάζ των τελευταίων εβδομάδων καταγράφουν καταναλωτές που περιορίζουν τις παραγγελίες τους, ιδίως οι οικογένειες. Η μείωση της κατανάλωσης στην εστίαση μεταφράζεται τελικά σε μικρότερη ζήτηση για κρέας, λαχανικά και ψωμί, δηλαδή για προϊόντα του πρωτογενή τομέα.
Ο δείκτης του σουβλακιού δείχνει κάτι που οι γενικοί δείκτες συχνά κρύβουν. Η ακρίβεια έχει μετακινηθεί από το προϊόν στην υπηρεσία. Ενώ στο ράφι οι τιμές δεν ανεβαίνουν δραματικά, το πιάτο ακριβαίνει, επειδή φορτώνεται με ενέργεια, μισθούς, ενοίκια, συσκευασίες και φόρους.
Τι μπορεί να γίνει;
Τρία πρακτικά βήματα:
Το πρώτο είναι μια τεκμηριωμένη μελέτη για τη διάρθρωση κόστους της μικρής εστίασης, ώστε η συζήτηση να γίνεται με αριθμούς και όχι με εντυπώσεις. Το δεύτερο είναι μια ψύχραιμη αξιολόγηση του διπλού συντελεστή ΦΠΑ στα ροφήματα και τα αναψυκτικά, με σαφή αποτίμηση του δημοσιονομικού κόστους. Το τρίτο είναι η στοχευμένη στήριξη του ενεργειακού κόστους των μικρών επιχειρήσεων τροφίμων όσο διαρκεί η κρίση στις τιμές.
Το διακύβευμα είναι να μη γίνει το σουβλάκι είδος πολυτελείας. Όταν το φθηνότερο φαγητό της χώρας παύει να είναι φθηνό, ο καταναλωτής χάνει μια επιλογή και ο παραγωγός χάνει έναν πελάτη.
