Ο χειμώνας εξελίσσεται σε κρίσιμη δοκιμασία για την κυβέρνηση, καθώς η ενεργειακή κρίση απειλεί να μετατρέψει την καθημερινότητα σε διαρκή αναμέτρηση με την ακρίβεια. Η σύρραξη στο Ιράν και οι αναταράξεις στην αγορά πετρελαίου δημιουργούν μια αλυσίδα επιβαρύνσεων που ξεκινά από την αντλία και τη θέρμανση, αλλά μπορεί να καταλήξει σε κάθε οικογενειακή δαπάνη.
Αύριο θα ανακοινωθεί η τιμή για το πετρέλαιο θέρμανσης και η κυβέρνηση κάνει μια μεγάλη προσπάθεια αυτή να είναι αν όχι κοντά στο 1,40 τουλάχιστον στα 1,50 ευρώ το λίτρο. Η απόφαση της μάλιστα να αναπροσαρμόζεται κάθε δεκαπενθήμερο η τιμή έχει στόχο να βοηθηθούν ακόμα περισσότερα νοικοκυριά, σε περίπτωση που το επόμενο διάστημα οι τιμές του πετρελαίου πέσουν μετά τη συμφωνία των Ηνωμένων Πολιτειών με τη Ρωσία προκειμένου ο Πούτιν να ρίξει εκατομμύρια τόνους πετρέλαιο στην αγορά. Ωστόσο το πολιτικό ερώτημα που θέτουν πολλά κυβερνητικά στελέχη είναι πόσο θα αντέξουν τα εισοδήματα και πόσο θα επαρκέσουν οι κρατικές ενισχύσεις.
Σύμφωνα με πληροφορίες στις δημοσκοπήσεις του Οκτωβρίου η Νέα Δημοκρατία φαίνεται να εμφανίζει μικρή υποχώρηση, η οποία αποδίδεται στην πίεση από τις τιμές καυσίμων και τροφίμων. Μάλιστα ο υφυπουργός Οικονομικών Δημήτρης Μαρκόπουλος σχολιάζοντας χθες το βράδυ στο Αction 24 ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ανέφερε ότι η κυβέρνηση προτιμά έστω και για λίγο να δει την δημοσκοπική της υποχώρηση, παρά να βάλει σε κίνδυνο την οικονομία σε μια περίοδο όπου όλη η Ευρώπη πιέζεται από τα υψηλά επιτόκια δανεισμού.
Ωστόσο, η προοπτική αυτή φωτίζει την πολιτική σημασία των επόμενων αποφάσεων. Το δυσκολότερο πρόβλημα είναι η μετάδοση του ενεργειακού κόστους στην υπόλοιπη οικονομία. Το ακριβότερο πετρέλαιο επιβαρύνει τις μεταφορές, την αγροτική παραγωγή και τη διανομή. Η αύξηση του κόστους του ηλεκτρικού ρεύματος πιέζει τη μεταποίηση, την αποθήκευση και το λιανεμπόριο. Έτσι, ακόμη και ένα νοικοκυριό που περιορίζει τις μετακινήσεις του παραμένει εκτεθειμένο στις ανατιμήσεις των βασικών αγαθών.
Εδώ βρίσκεται ο φόβος εξάντλησης των οικονομικών «πυρομαχικών». Μια κρίση χωρίς ορατό τέλος μπορεί να απαιτεί διαδοχικές ενισχύσεις, προτού αποδώσουν οι προηγούμενες. Κάθε νέα άνοδος των διεθνών τιμών περιορίζει την αποτελεσματικότητα μιας σταθερής επιδότησης. Αν η κυβέρνηση αυξάνει συνεχώς τη στήριξη, επιβαρύνει τον προϋπολογισμό. Αν διατηρεί αμετάβλητα τα ποσά, αφήνει μεγαλύτερο μέρος του λογαριασμού στους καταναλωτές. Η διάρκεια της αναταραχής γίνεται επομένως εξίσου κρίσιμη με την έντασή της.
Οι διαθέσιμοι πόροι, πάντως, δεν ταυτίζονται αυτομάτως με τη δυνατότητα νέων δαπανών. Χθες ο κυβερνητικός εκπρόσωπος επικαλέστηκε τις ευρωπαϊκές οροφές δαπανών, εξηγώντας τους περιορισμούς στις πρόσθετες παρεμβάσεις. Η επιδίωξη μεγαλύτερης ευρωπαϊκής ευελιξίας αποκτά συνεπώς συγκεκριμένο περιεχόμενο προκειμένου να δημιουργηθούν περιθώρια στήριξης, εφόσον οι ενεργειακές πιέσεις επιμείνουν. Η Σύνοδος Κορυφής που θα διεξαχθεί στις Βρυξέλλες στις 15 και στις 16 Οκτωβρίου αναμένεται να δώσει απαντήσεις σε όλα αυτά τα ερωτήματα.
Σε πολιτικό επίπεδο, μια ενδεχόμενη συνέχιση της δημοσκοπικής υποχώρησης εκτιμάται ότι θα προκαλέσει γκρίνια στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας. Οι βουλευτές, ιδιαίτερα σε περιοχές με μεγάλες ανάγκες θέρμανσης ή έντονη εξάρτηση από τις οδικές μεταφορές, θα έχουν ισχυρό κίνητρο να ζητήσουν περισσότερα χρήματα. Η πίεση προς το οικονομικό επιτελείο αναμένεται τότε να αφορά μεγαλύτερες επιδοτήσεις, διεύρυνση των δικαιούχων και πιο αποτελεσματική προστασία του διαθέσιμου εισοδήματος.
Αυτή η πιθανή εσωκομματική αντίδραση θα εκφράζει και την αγωνία της επανεκλογής. Όταν η δυσαρέσκεια αποκτά επαναλαμβανόμενη δημοσκοπική αποτύπωση, η επίκληση των διεθνών αιτιών δυσκολεύεται να λειτουργήσει καθησυχαστικά. Ο πολίτης μπορεί να αναγνωρίζει ότι η κυβέρνηση δεν καθορίζει την τιμή του πετρελαίου, αλλά αξιολογεί την επάρκεια της προστασίας που του παρέχει. Εκεί θα κριθεί και η αντοχή του κυβερνητικού επιχειρήματος περί αποτελεσματικής οικονομικής διαχείρισης.
Η πρόκληση για το Μέγαρο Μαξίμου είναι επομένως διπλή. Να στηρίξει εγκαίρως τα νοικοκυριά και να διατηρήσει δυνατότητα παρέμβασης για τους επόμενους μήνες. Όπως αναφέρουν γαλάζια στελέχη χρειάζονται σαφείς προτεραιότητες, έλεγχοι στην αγορά και μέτρα που να περιορίζουν τη μεταφορά των αυξήσεων στον καταναλωτή. Μια επιδότηση χάνει την πολιτική της αξία όταν εξανεμίζεται γρήγορα μέσα σε νέες ανατιμήσεις, αφήνοντας άθικτη την αίσθηση ότι το εισόδημα δεν επαρκεί.
Ο χειμώνας τρομάζει την κυβέρνηση επειδή συμπυκνώνει αυτόν τον κίνδυνο, να αυξάνονται ταυτόχρονα οι λογαριασμοί, η κοινωνική δυσαρέσκεια και οι εσωκομματικές απαιτήσεις, την ίδια ώρα που στενεύουν τα περιθώρια αντίδρασης. Ο φόβος στο «γαλάζιο» στρατόπεδο είναι μήπως η συνεχής συζήτηση για την αντοχή της ακρίβειας μετατραπεί σε συζήτηση για την πολιτική αντοχή της ίδιας της κυβέρνησης στην πιο απαιτητική περίοδο του χρόνου.
