Στην πολιτική, ο χρόνος και η συγκυρία πολλές φορές παίζουν καθοριστικό ρόλο. Η απόφαση του Κυριάκου Μητσοτάκη να επαναφέρει στο τραπέζι την καθιέρωση της επιστολικής ψήφου για τους Έλληνες του εξωτερικού και στις εθνικές εκλογές, δεν αποτελεί απλώς μια θεσμική εκκρεμότητα.
Είναι μια στρατηγική κίνηση σχεδιασμένη να εγκλωβίσει τα κόμματα της αντιπολίτευσης σε ένα σκληρό δίλημμα, εκθέτοντας παράλληλα τις ιδεολογικές και τακτικές τους αντιφάσεις.
Μετά την επιτυχημένη «πρόβα τζενεράλε» των Ευρωεκλογών του 2024, όπου η επιστολική ψήφος λειτούργησε χωρίς τεχνικά προσκόμματα, το επιχείρημα περί «αδιάβλητου» που προέτασσε η αντιπολίτευση έχει αποδυναμωθεί σημαντικά. Η κυβέρνηση, κρατώντας στα χέρια της την απόδειξη της λειτουργικότητας του συστήματος, έρχεται τώρα να ζητήσει το προφανές: «Αφού το δεχτήκατε και λειτούργησε για την Ευρώπη, γιατί το αρνείστε για την Ελλάδα;».
Το Συνταγματικό «Κλειδί» των 200 Ψήφων
Η τακτική της κυβερνητικής πρωτοβουλίας κρύβεται στην αριθμητική του Συντάγματος. Για να ισχύσει η αλλαγή και να διευκολυνθούν οι απόδημοι στις επόμενες εθνικές κάλπες να ψηφίσουν με επιστολική ψήφο, απαιτείται η σύμφωνη γνώμη 200 βουλευτών. Η Νέα Δημοκρατία δεν διαθέτει αυτόν τον αριθμό μόνη της. Χρειάζεται τη συνδρομή είτε του ΠΑΣΟΚ, είτε του ΣΥΡΙΖΑ, είτε μικρότερων κομμάτων.
Ο Πρωθυπουργός, φέρνοντας τη διάταξη προς ψήφιση, μεταθέτει το βάρος της ευθύνης αποκλειστικά στους ώμους της αντιπολίτευσης. Αν το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ ψηφίσουν «Ναι», προσφέρουν στην κυβέρνηση μια μεγάλη θεσμική νίκη και επιβεβαιώνουν το προφίλ του Μητσοτάκη ως του μεταρρυθμιστή που ενώνει τον Ελληνισμό. Αν ψηφίσουν «Όχι», κινδυνεύουν να ταυτιστούν στη συνείδηση της Ομογένειας ως οι δυνάμεις που φοβούνται την ψήφο τους και τους αποκλείουν πρακτικά από τα κοινά της πατρίδας.
Γιατί χωρίς το άθροισμα των 200 ψήφων η επιστολική ψήφος δεν μπορεί να ισχύσει σε οποιαδήποτε εκλογική αναμέτρηση. Η περιφέρεια, όμως, με τους τρεις απόδημους βουλευτές θα ισχύσει στις δεύτερες εκλογές, καθώς συνεπάγεται αλλαγή του εκλογικού νόμου και εκεί η Νέα Δημοκρατία θα μπορεί να διεκδικήσει την πλειοψηφία των ψήφων των αποδήμων που θα έρθω στην Ελλάδα να ψηφίσουν επικαλούμενη την άρνηση της αντιπολίτευσης να τους δώσει το δικαίωμα της επιστολικής ψήφου
Η θέση της αντιπολίτευσης είναι δυσχερής για τρεις κύριους λόγους:
Το Προηγούμενο των Ευρωεκλογών: Είναι πολιτικά οξύμωρο να εμπιστεύεσαι έναν θεσμό για την εκλογή ευρωβουλευτών, αλλά να τον θεωρείς επικίνδυνο ή ακατάλληλο για την εκλογή εθνικών βουλευτών. Αυτή η ανακολουθία δίνει στην κυβέρνηση το δικαίωμα να κατηγορεί την αντιπολίτευση για μικροκομματική σκοπιμότητα.
Η Δημογραφική Πίεση: Σε μια χώρα που γερνάει και συρρικνώνεται, η άρνηση διευκόλυνσης της ψήφου σε εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες (πολλοί εκ των οποίων έφυγαν κατά τη διάρκεια της κρίσης, το λεγόμενο Brain Drain) φαντάζει ως τιμωρητική διάθεση. Το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ, που μάχονται για την ψήφο των νέων, θα δυσκολευτούν να εξηγήσουν γιατί ένας 30άρης που εργάζεται στο Λονδίνο πρέπει να ξοδέψει 500 ευρώ σε αεροπορικά για να ψηφίσει, ενώ υπάρχει η τεχνική λύση.
Ο Φόβος της Πολιτικής Κυριαρχίας: Στην πραγματικότητα, ο φόβος της αντιπολίτευσης δεν είναι τεχνικός, αλλά βαθιά πολιτικός. Οι αναλύσεις δείχνουν ότι η Νέα Δημοκρατία διατηρεί ισχυρό προβάδισμα στα κοινά των αποδήμων. Ανοίγοντας την «κάνουλα» της συμμετοχής μέσω της επιστολικής ψήφου, η αντιπολίτευση φοβάται ότι η κυβέρνηση θα εδραιώσει περαιτέρω την κυριαρχία της, αλλοιώνοντας τους συσχετισμούς. Ωστόσο, το να ομολογήσει κανείς δημόσια ότι φοβάται την ετυμηγορία των πολιτών είναι πολιτική αυτοχειρία.
Η Στρατηγική του «Στριμώγματος»
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης γνωρίζει ότι έχει μπροστά του μια κατάσταση win-win:
Σενάριο Α (Συναίνεση): Η διάταξη περνάει. Η κυβέρνηση πανηγυρίζει μια ιστορική τομή, ενισχύει τους δεσμούς με την ομογένεια και πιθανότατα αυξάνει την εκλογική της δεξαμενή.
Σενάριο Β (Άρνηση): Η διάταξη κόβεται λόγω έλλειψης 200 ψήφων. Η κυβέρνηση βγαίνει στην αντεπίθεση, καταγγέλλοντας την «υποκριτική» και «φοβική» αντιπολίτευση που περιφρονεί τον απόδημο Ελληνισμό. Ο Πρωθυπουργός θα μπορεί να λέει σε κάθε ομιλία του στο εξωτερικό: «Εγώ ήθελα να ψηφίζετε από το σπίτι σας, αλλά τα κόμματα της αντιπολίτευσης σας ανάγκασαν να πληρώνετε εισιτήρια».
Συμπέρασμα
Η επιστολική ψήφος για τις εθνικές εκλογές δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα· είναι ένα τεστ πολιτικής ωριμότητας και στρατηγικής. Η κυβέρνηση, αξιοποιώντας την επιτυχία του 2024, έχει στήσει ένα σκηνικό όπου η άρνηση της αντιπολίτευσης μοιάζει με οπισθοδρόμηση.
Για τα κόμματα της αντιπολίτευσης ο δρόμος είναι δύσβατος. Αν θέλουν να αποφύγουν τον εγκλωβισμό, θα πρέπει να σταματήσουν να οχυρώνονται πίσω από διαδικαστικά κωλύματα και να προτείνουν βελτιώσεις, όχι αρνήσεις. Διαφορετικά, κινδυνεύουν να χαρίσουν στον Κυριάκο Μητσοτάκη το μονοπώλιο της εκπροσώπησης του οικουμενικού Ελληνισμού, ένα δώρο που ίσως αποδειχθεί καθοριστικό στις επόμενες εθνικές αναμετρήσεις.
Ποιο είναι το προφίλ των ελλήνων του εξωτερικού
Η Γενιά του Brain Drain (Ηλικίες 28-45)
Προφίλ: Επιστήμονες, στελέχη επιχειρήσεων, γιατροί που έφυγαν την περίοδο 2010-2020. Ζουν κυρίως σε Λονδίνο, Βρυξέλλες, Βερολίνο, Άμστερνταμ. Είναι πολιτικά ενήμεροι, πρακτικοί, χρησιμοποιούν την τεχνολογία για τα πάντα (e-banking, gov.gr).
Πολιτική Τοποθέτηση: Κυρίως φιλελεύθερο κέντρο, κεντροαριστερά και εκσυγχρονιστική δεξιά. Αυτή η γενιά θα μπορούσε να ακούσει μια σύγχρονη κεντροαριστερή πρόταση. Όταν όμως η κεντροαριστερά τους δυσκολεύει την καθημερινότητα, τους σπρώχνει είτε στην αποχή (άρα χάνονται ψήφοι διαμαρτυρίας) είτε στην «αγκαλιά» του Μητσοτάκη που φαντάζει ως ο μοναδικός εκφραστής του εκσυγχρονισμού.
Η «Κλασική» Ομογένεια (Ηλικίες 60+)
Προφίλ: Μετανάστες πρώτης γενιάς (ΗΠΑ, Αυστραλία, Καναδάς, Γερμανία). Ισχυροί συναισθηματικοί δεσμοί με την πατρίδα, θρησκευόμενοι, παρακολουθούν δορυφορικά κανάλια.
Πολιτική Τοποθέτηση: Παραδοσιακή Δεξιά ή Παραδοσιακό ΠΑΣΟΚ.
Αν το ΠΑΣΟΚ αρνηθεί την επιστολική ψήφο κινδυνεύει να χάσει τα ιστορικά του ερείσματα σε Νέα Υόρκη και Μελβούρνη. Η ΝΔ παίζει «μπάλα» μόνη της στο γήπεδο του πατριωτισμού, ταυτίζοντας την ψήφο της αντιπολίτευσης με την περιφρόνηση του Ελληνισμού.
Οι Νέοι Φοιτητές & Erasmus (Ηλικίες 18-25)
Προφίλ: Προσωρινή διαμονή, περιορισμένα οικονομικά, εξαρτώμενοι από γονείς.
Πολιτική Τοποθέτηση: Ρευστή, με τάσεις προς ριζοσπαστισμό, οικολογία ή αδιαφορία. Η αντιπολίτευση με την άρνηση της μπορεί να χάσει το πλεονέκτημα που έχει σε κομμάτια της νεολαίας.
Δεν υπάρχει δημογραφική ομάδα στο εξωτερικό που να επικροτεί την άρνηση της επιστολικής ψήφου. Το κόστος για την αντιπολίτευση θα είναι σημαντικό. Θα έχει συνέπεια στους νέους (λόγω κόστους), τους επαγγελματίες (λόγω ταλαιπωρίας) και τους παλαιότερους (λόγω συναισθήματος).
Ο Πρωθυπουργός, φέρνοντας τη διάταξη, στην πραγματικότητα λέει στην αντιπολίτευση: «Διαλέξτε: Ή θα με ψηφίσετε και θα πάρω τα εύσημα, ή θα με καταψηφίσετε και θα πάρω τις ψήφους των οργισμένων ομογενών».
